Contrast
Groter

Kennissessie Groen gas & warmtestof

Hoe reëel is het op grote schaal toepassen van verwarmen van woningen op waterstof, gebruikmakend van de huidige infrastructuur van gasleidingen?
Hierover is op dit moment nog veel onduidelijk. Op diverse plaatsen worden proefprojecten uitgezet waarin in de praktijk wordt getest of en zo ja hoe waterstof veilig door het bestaande gasnet kan worden getransporteerd. Grote partijen als Gasunie, Netbeheer Nederland en het Topkennisinstituut Nieuw Gas doen onderzoek naar de inpassing van waterstof in de bestaande infrastructuur. Los van de technische mogelijkheden is met name de beperkte beschikbaarheid van groene waterstof een belemmering voor het op grote schaal toepassen van waterstof voor de verwarming van woningen.
Zou het niet goed zijn een tankstation voor waterstof in de gemeente te krijgen?
In regionaal verband wordt gekeken naar geschikte locaties voor een waterstoftankstation. Vanwege de veiligheid worden deze vooral gezocht in gebieden op afstand van woningbouw en bij snelwegen. Waterstof wordt voor mobiliteit vooral ingezet door de transportsector. Het personenvervoer zal meer gebruik maken van elektrische auto’s met accu’s.
Wat vinden experts van het direct elektrisch verwarmen zoals plintverwarming of een elektrische boiler dus zonder warmtepomp?
Een warmtepomp is veel efficiënter dan directe elektrische verwarming. Elektrische verwarming zet elektriciteit 1 op 1 om in warmte. Een warmtepomp produceert geen warmte, maar zet bestaande warmte-energie uit de bodem of de buitenlucht om tot een hogere temperatuur door het samen te persen. Daarvoor is drie tot vijf keer minder energie nodig dan voor het produceren van warmte.
Kun je als particulier al een waterstof installatie installeren?
Op dit moment zijn er nog geen cv-ketels op waterstof beschikbaar voor de particuliere markt. Deze zijn wel in ontwikkeling.
Moet apparatuur worden aangepast voor gebruik van waterstof of groengas?
Groen gas uit vergisting van organische materialen heeft dezelfde samenstelling als aardgas en kan zonder aanpassing van apparatuur het bestaande aardgas vervangen. Waterstof kan niet zomaar op bestaande ketels worden aangesloten. Soms kan een ketel aangepast worden door vervanging van de branderkop. In andere gevallen moet de gehele ketel vervangen worden. Een waterstofmolecuul is namelijk kleiner dan een aardgasmolecuul en heeft een andere ontbrandingstemperatuur.
Zijn er andere manieren om H2 te produceren? Organisch/biologisch/chemisch/mechanisch? Of kan het alleen elektrisch?
Waterstof kan chemisch geproduceerd worden uit het methaan in aardgas. Door een chemische reactie met waterdamp worden de waterstofatomen gescheiden van het koolstofatoom. Doordat het koolstofatoom vervolgens weer reageert met het water komt bij dit proces veel CO2 vrij.
Wat is in uw optiek de meest realistische methode om (ook oudere) woningen voor 2030 van het gas af te kunnen halen en tóch goed en betaalbaar te kunnen verwarmen?
Dit verschilt per woning of per buurt. Als er een warmtenet op midden- of hoge temperatuur wordt aangelegd zijn woningaanpassingen beperkt of niet noodzakelijk. Als een warmtenet niet tot de mogelijkheden behoort, moet de woning door isolatie geschikt gemaakt worden voor lagere temperaturen. Ook kan gekeken worden naar groen gas. De beschikbaarheid daarvan is echter beperkt.
Als waterstof een drager/opslagmedium is, waarom dan niet ook serieus nagedacht over het idee om een eb-vloed centrale voor de kunst te bouwen?
Op diverse plaatsen in Nederland, onder meer in het Grevelingenmeer en de Westerschelde, wordt elektriciteit gewonnen door middel van getijdenenergie. Ook in de afsluitdijk bevinden zich getijdenturbines. Nadelen van getijdenenergie zijn snelle corrosie van de installatie door het zoute water en de verstoring van in het water levende fauna.
Het landelijk gebied Zuidplas heeft vaak gas in een tank naast het huis. Is dit ook mogelijk met waterstof?
Gas- of propaantanks zijn doorgaans van metaal. Een enkel waterstofatoom is veel kleiner dan een methaanmolecuul (wat een verbinding is van een koolstofatoom en vier waterstofatomen), waardoor het makkelijk opgesloten raakt in haarscheurtjes in het metaal, waardoor het metaal – als het niet speciaal hiertegen behandeld is – broos kan worden. Waterstoftanks zijn daarom veelal gemaakt van composiet.
De kosten voor de bewoners zullen hoog zijn als je een warmtepomp moet aanschaffen. Dit is ook niet in elke woning mogelijk vanwege ruimtegebrek denk ik? En zullen de kosten ook omlaag gaan of is het gastarief hetzelfde als waterstof.
Gezien de schaarste van waterstof en de hoge productiekosten zal waterstof voorlopig veel duurder blijven dan aardgas. Een warmtepomp werkt niet op waterstof maar op elektriciteit. De aanschaf en installatie van een warmtepomp is duur, maar kan zich – zeker in combinatie met zonnepanelen – in de loop van de tijd terugverdienen doordat deze goedkoper is in het gebruik. Het huis moet dan wel geschikt zijn voor warmte met een lage- of midden temperatuur.
Ik heb begrepen dat waterstofgas zo klein van omvang is dat het zelfs door de mantel van de opslag (zoals een gasfles) weglekt. Is dat juist of een broodje aap?
Het waterstofatoom is veel kleiner dan een methaanmolecuul, dat een verbinding is van een koolstofatoom en vier waterstofatomen. Het systeem van transport en opslag moet dus aan hogere eigen voldoen wanneer geen aardgas maar waterstof getransporteerd wordt. Op diverse plekken in Nederland worden onderzoeken gedaan die moeten aantonen of en onder welke voorwaarden het huidige systeem voor aardgastransport hiervoor geschikt is.
Is de huidige schets van mogelijkheden gebaseerd op de huidige stand van zaken van de wetenschap en kan dat betekenen dat dit in de toekomst veel efficiënter kan of zijn er weinig perspectieven op efficiëntie slagen?
Een aantal technieken zal in de toekomst zeker efficiënter worden. Zo heeft de Universiteit van Leuven onlangs een zonnepaneel ontworpen dat zonlicht direct kan omzetten in waterstof. Ook wordt er nog volop geëxperimenteerd met de opslag van warmte in zoutbaden of –vaten. Vooral nieuwe technieken kunnen, bij doorontwikkeling, nog efficiënter worden. Andere technieken, zoals zonnepanelen, hebben in het verleden grote efficiëntie sprongen gemaakt, maar gaan inmiddels veel minder hard vooruit. Daarnaast is er altijd een natuurkundige grens en heeft geen enkel omzettingsproces een rendement van 100%.
Kan je waterstof gebruiken als batterij?
Elektriciteit kan omgezet worden in waterstof. Omgekeerd kan dat ook. In een waterstofauto bijvoorbeeld wordt de waterstof gebruikt om een elektrische motor aan te drijven. Waterstof is dan dus in zekere zin een accu. Helaas wel een inefficiënte. Bij het omzetten komt veel warmte vrij die verloren gaat, waardoor uiteindelijk maar een derde van de oorspronkelijke elektriciteit weer teruggewonnen kan worden uit het waterstof. Bij accu’s treedt minder verlies op. Deze zijn echter weer zwaarder.
Kun je iets toelichten over het rendement van waterstof t.o.v. direct elektriciteit gebruiken?
Na het omzetten van elektriciteit in waterstof en vervolgens weer terug omzetten in elektriciteit is nog ongeveer 40 procent van de elektrische energie beschikbaar.
Is er bezwaar tegen CO2 afvangen bij gebruik van aardgas?
Er zijn bezwaren tegen ondergrondse opslag van CO2. Het is nog onduidelijkheid of CO2 langdurig opgesloten kan worden in de bodem zonder te ontsnappen. Het is daarnaast ook relatief kostbaar. Lang niet iedereen deelt deze bezwaren. De opslagcapaciteit in de ondergrond is ook eindig. Ondergrondse opslag zal dus altijd een tijdelijke maatregel zijn. Wel geldt voor het klimaat dat vrijgekomen CO2 beter ondergronds opgeslagen kan worden dan uitgestoten. Nog beter is het om CO2-uitstoot te voorkomen.
Kun je ook koken op groen gas?
Ja, Groen gas wordt opgewerkt tot dezelfde kwaliteit als aardgas.
Op welke termijn zal daadwerkelijk die eerste schop in de grond gaan, zodat we een stip aan de horizon hebben?
Voor het einde van dit jaar moet de Transitievisie Warmte een antwoord geven op deze vraag. Dan zal voor veel buurten duidelijk worden welk warmtealternatief het meest kansrijk is en wanneer we tussen nu en 2050 in de diverse buurten van Zuidplas denken aan de slag te kunnen.
Komt er ook een isolatie advies per wijk? Dezelfde huizen hebben dezelfde warmte ‘lekkages’.
We willen in de Transitievisie Warmte elke buurt een handelingsperspectief geven, ook de buurten waarvan we weten dat deze voorlopig nog op het aardgasnet blijven aangesloten. In buurten met dezelfde type woningen kan een isolatieadvies of zelfs een gezamenlijke aanpak daar onderdeel van zijn. U kunt tot 1 april 2021 een gratis telefonisch consult aanvragen bij het Duurzaam Bouwloket. U krijgt dan advies op maat.
Zijn gewone gasleidingen geschikt voor waterstof?
In theorie is dat inderdaad zo. Op diverse plaatsen worden proefprojecten uitgezet waar in de praktijk wordt getest of en zo ja, hoe waterstof veilig door het bestaande gasnet kan worden getransporteerd. Grote partijen als Gasunie, Netbeheer Nederland en het Topkennisinstituut Nieuw Gas doen onderzoek naar de inpassing van waterstof in de bestaande infrastructuur. Los van de technische mogelijkheden is met name de beperkte beschikbaarheid van groene waterstof een belemmering voor het op grote schaal toepassen van waterstof voor de verwarming van woningen.
Wordt groen gas opgewekt met biomassa?
Groen gas ontstaat bij de vergisting van biomassa. Het gaat dan bijvoorbeeld om reststromen uit de landbouw, gras, slib of mest. Bij de vergisting komen gassen vrij die opgewerkt kunnen worden tot aardgaskwaliteit. Het digestaat dat overblijft kan gebruikt worden als mestvervanger. Dit proces is wezenlijk anders dan de bekende biomassacentrales waarin hout of houtpallets worden verbrand. Bij de verbanding van houtige biomassa komt veel meer CO2 en stikstof vrij dan bij het gebruik van groen gas. Ook wordt voor de productie van groen gas juist geen houtige biomassa gebruikt, omdat hout zich lastig laat vergisten.
De uitleg van koolstofdeeltjes snap ik niet goed.
Veel stoffen die geproduceerd worden in de chemische industrie zijn gebaseerd op koolstofatomen. Zo worden veruit de meeste kunststoffen (plastics) gemaakt uit aardolie. Biomassa bevat, net als al het organische materiaal, koolstof en kan dus gebruikt worden als alternatief voor aardolie. Door meer producten te maken uit biomassa, wordt ook CO2 vastgelegd: bij het verbranden van biomassa komt alle CO2 die een plant of boom heeft opgenomen, weer vrij. Als er een tafel van gemaakt wordt, zit die CO2 opgesloten in de tafel.
Mensen lijken te denken dat waterstof een energiebron is, maar het is een drager. Je maakt het met elektriciteit. Hoe maak je dat duidelijker?
Klopt. Er zijn geen mijnen waar waterstof gewonnen kan worden of bronnen waar het uit omhoog gepompt kan worden. Waterstof wordt altijd gemaakt. Chemisch, uit aardolie of met elektriciteit door middel van elektrolyse. Als er meer ingezet wordt op groene waterstof, zal Nederland dus ook meer groene energie moeten opwekken door middel van zonnepanelen en windturbines.
Wat is CO2-gecompenseerd gas?
Bij CO2-gecompenseerd gas, worden bomen geplant of worden besparingsprojecten opgezet ter compensatie van de CO2 die vrijkomt bij het gasverbruik. Dit kan niet voor alle CO2-uitstoot. Zoveel projecten of zoveel ruimte voor nieuw bos is er simpelweg niet. Met de verbranding van fossiele brandstoffen komt er CO2 vrij in de atmosfeer die vele miljoenen jaren geleden is opgesloten in de bodem. Om de klimaatverandering tegen te gaan, moeten we dit zoveel mogelijk zien te voorkomen. Het compenseren van de CO2-uitstoot van gas is zeker goed, maar uiteindelijk niet een voldoende oplossing om klimaatverandering tegen te gaan.
Het beeld wordt geschetst dat er veel wordt geëxperimenteerd etc., dat is op basis van de kennis van nu, maar zou dat ook in verloop van tijd efficiënter kunnen?
De pilots gaan vooral over veiligheid. Conversie van elektriciteit naar waterstof zal in de toekomst zeker goedkoper worden. Het is echter niet te verwachten dat dat voor 2030 al het geval zal zijn.
Kun je met zonnepanelen waterstof maken en opslaan?
Ja, maar u kunt uw elektriciteit veel beter gebruiken om gewoon uw wasmachine etc. te laten draaien, omdat er bij de omzetting veel energie verloren gaat in de vorm van warmte.
Is de cv-ketel ook te gebruiken voor waterstof?
Uw ketel moet aangepast worden want de verbranding werkt anders, dat betekent niet dat u uw ketel automatisch hoeft te vervangen maar wel dat u een aanpassing moet doen.
In Zuidplas zijn er veel tuinbouwbedrijven kun je daar iets mee?
Groen gas is altijd aantrekkelijk, waterstof is wat minder handig want dan heb je altijd de CO2. CO2 gebruiken tuinders voor hun planten. Tuinders halen 3 dingen uit aardgas: elektriciteit (verlichting), warmte en CO2 om de planten te laten groeien. Voor tuinders wordt gekeken naar geothermie (Pijnacker).
Wat kunnen we met de restwarmte uit Rotterdam?
Er is een streep gezet door de Leiding over Oost . Dat betekent niet dat we niets meer kunnen met de restwarmte. We weten alleen niet of het ook betaalbaar is om een dikke pijplijn te leggen waar warm water doorheen gaat. We willen de tuinders niet opzadelen met een dikke rekening. Maar aardgas blijft niet zo goedkoop als het nu is. Dus het zou iets voor de langere termijn kunnen zijn.
Grote bedrijven in Groningen zeggen dat er genoeg waterstof kan worden geproduceerd voor alle woningen, als er maar genoeg in geïnvesteerd wordt.
Er wordt op dit moment ook flink geïnvesteerd in waterstof. Maar het duurt wel even voordat al die capaciteit ook meteen gerealiseerd kan worden. Tot 2030 zal er niet of nauwelijks waterstof beschikbaar zijn voor de bebouwde omgeving. Na 2030 kan waterstof een deel van de oplossing zijn. Echter, ook dan blijft waterstof inefficiënt. Bij de productie van waterstof gaat energie ‘verloren’ in de vorm van warmte, omdat niet alle elektriciteit omgezet wordt in waterstof. Waterstof zal naar verwachting dan ook duur blijven. Een warmtepomp is dan al snel aantrekkelijker: deze kan méér warmte leveren dan dat deze elektriciteit gebruikt. Dat komt omdat een warmtepomp geen warmte produceert, maar warmte onttrekt uit de bodem of de buitenlucht. En dat kost minder energie. Het is dus de vraag of inzet van waterstof voor het verwarmen van huizen erg efficiënt is.
Wat is het meest realistisch om oude woningen van het aardgas te krijgen?
Warmtenet of voor nu nog even een hybride warmtepomp. Dit is een warmtepomp die op koude dagen wordt geholpen door een gasgestookte CV-ketel. Hiermee kan al heel veel aardgas worden bespaard.
Als het schaars en inefficiënt is dan blijft het toch een dure oplossing?
De huidige aardgasprijs zit op 21 cent, de prijs van waterstof gaat naar 2x tot 3x zoveel of misschien wel 10 x zo duur. Het wordt sowieso duurder maar hoeveel duurder dat is nog niet bekend.
Wat nu betaalbaar is, is straks misschien door corona niet meer betaalbaar?
Je kan ook zeggen dat we veel meer geld hebben en nu blijkt dat dat er wel is. Klimaatverandering is een groot probleem en dat gaat ook geld kosten.
Kun je mensen verplichten om van het gas af te gaan?
Nee, we gaan mensen in eerste instantie niet verplichten. Bijvoorbeeld het warmtenet: wij gaan straks niet iedereen verplichten om op het warmtenet te gaan. Maar houd er wel rekening mee dat de netbeheerders niet voor bijvoorbeeld 10 mensen de infrastructuur van het gasnet laten liggen. Er komt een moment dat er geen gas meer geleverd wordt.
Is de warmtetransitie na de corona-crisis nog wel betaalbaar?
Dit is zeker een aandachtspunt. Aan de andere kant laat de coronacrisis ook zien hoeveel investeringsgeld er beschikbaar kan komen, als het echt belangrijk is. Dat geldt ook voor de klimaatverandering. Wanneer we daar niets tegen doen, zullen de kosten van de gevolgen veel groter zijn dan de investeringen die we nu moeten doen om onze warmte te verduurzamen.
Duurzaam zuidplas
© Copyright 2022 Duurzaam Zuidplas